Regimen Bruxellense habemus

612 dagen zonder Brusselse regering. Hoe ervaarde de jonge Brusselaar dit? 

Woon je in Brussel? Ben je een Brusselse jongere? Werk je in Brussel of krijg je er een werkloosheidsuitkering? Dan heb je misschien al gehoord dat we na een zeer lange tijd eindelijk een Brusselse regering hebben. Meer bepaald, 612 dagen duurde het voordat er een regering kon gevormd worden. Maar liefst een jaar en 247 dagen geleden trokken alle Brusselaars naar de stembus in de hoop een stem te hebben die democratisch telt en zo goed mogelijk vertegenwoordigd wordt. Nu is er dan toch een einde gekomen aan het lange wachten. Van een regering in lopende zaken (de vorige meerderheid) die maar 37 van de 45 nodige zetels behaalde, komt men nu tot een consensus met de coalitie die meer dan 600 dagen geleden al de meest waarschijnlijke leek. Hoe komt het dat het zo lang geduurd heeft voor die Brusselse regering gevormd geraakte? Hoe kon je als Brusselaar merken dat er geen regering was? En wat dachten Brusselse jongeren over deze lange periode van stilstand? Laten we beginnen bij het begin: hoe gebeurt een Brusselse regeringsvorming? 

Een kleine samenvatting van de voorbije 612 dagen:

Hoe gebeurt een Brusselse regeringsvorming? Een woordje uitleg door Koen Geens¹. 

Bij verkiezingen word je, afhankelijk van op welke lijst je staat en hoeveel stemmen je haalt, al dan niet verkozen tot de 89 Brusselse parlementsleden. Gedurende de onderhandelingen, bespreken de partijvoorzitters wie er in de meerderheidscoalitie zal zitten en welk beleid ze zullen voeren. Ze discussiëren over het regeerakkoord, dit betekent dus dat onderhandelaars (vaak de partijvoorzitters) discussiëren met andere vertegenwoordigers over een tekst. Wanneer hier een overeenkomst over gevonden wordt, gaan ze daarmee naar het parlement. Voordien hebben de onderhandelaars (die meestal in het parlement zitten) onderhandeld over wie ze als minister afvaardigen in de regering en welke bevoegdheden ze krijgen. Daarna leggen de ministers de eed af in het parlement en leest de minister-president de regeerverklaring voor, waarna hij of zij het parlement om het vertrouwen vraagt. De Brusselse regering moet het vertrouwen krijgen van de meerderheid van de Franstalige- en Nederlandstalige parlementsleden. De samenstelling van de regering moet paritair zijn: Naast de minister-president (doorgaans Franstalig) moeten er dus evenveel Franstalige als Nederlandstalige ministers zijn (twee van elk).

Wat betekende het dat er zo lang geen regering was en wat zijn hiervan de gevolgen?  

Wanneer we zeggen dat er geen regering was, bedoelen we eigenlijk dat er geen regering met volle bevoegdheid was. Een regering met volle bevoegdheid is een regering die het vertrouwen van het parlement (en dus het vertrouwen van het volk) heeft gekregen. Die bezit dus legitiem de uitvoerende macht, wat betekent dat die beleid mag voeren, wetten in gang mag zetten en een begroting voor een jaar mag vaststellen (een begrotingstekort is de situatie waarin de overheid in een bepaald jaar meer uitgeeft dan er via inkomsten binnenkomt). Zolang er geen nieuwe regering was, kon de vorige Brusselse regering enkel nog beslissingen nemen over lopende zaken. Het feit dat die nog steeds beslissingen kon nemen in Brussel, kan het gevoel geven dat onze democratie in gevaar is en dat onze stem niet telt. Dit zou als gevolg kunnen hebben dat mensen niet meer zullen gaan stemmen omdat ze geloven dat het geen zin meer heeft.

We merkten dat een groot aantal van de geïnterviewde jongeren op Mabo ook eerder pessimistisch naar ons politiek systeem in Brussel keken. Ze hadden als het ware de hoop al opgegeven. Toen we ze een week geleden spraken, hadden ze zeker niet verwacht dat er vandaag een nieuwe regering zou zijn. Integendeel, sommigen zagen de periode zonder regering zelfs nog jaren aanslepen. We kunnen ons bijgevolg de vraag stellen waar dat wantrouwen naar de Brusselse politiekers vandaan komt. 

Hoe kunnen de Brusselse gezinnen gemerkt hebben dat er zo lang geen regering was?

Hoe zou jij als Brusselse inwoner de impact van het uitblijven van een regering kunnen hebben gemerkt? We sommen een aantal concrete voorbeelden op waar de impact meer dan een jaar zichtbaar was:

1. Ziekenhuizen kregen niet genoeg geld om naar behoren te kunnen werken. Door dit gebrek aan geld werd je minder terugbetaald als je bijvoorbeeld een gips had en werd het ziekenhuispersoneel minder of evenveel betaald voor meer werk.
2. Ook werden gezinsuitkeringen in kleinere hoeveelheden of (veel) later betaald.
3. Als je met het openbaar vervoer naar school gaat, kon je de impact ook merken op je tram of metro. De MIVB mocht geen grote werken lanceren of verder uitvoeren, dit gold ook voor andere grote of kleinere werken die werden afgekeurd door de gemeente. 
4. In het algemeen was er geen impact op de scholen, want die worden gefinancierd door vzw’s die zelf worden gefinancierd door de Belgische overheid. Wat wel kon veranderen, is dat er minder verenigingen langskomen op school om projecten te realiseren (bv. Gluon).
5. De grootste impact van het gebrek aan een regering met volle bevoegdheid, was vooral op gezinnen met een laag inkomen en mensen die in de bouw werken.

Waarschijnlijk zijn al deze zaken nieuw voor jou. Ook al wist je hoogstwaarschijnlijk wel dat er problemen waren in de economie, heb je maar pas ontdekt dat jij zelf ook geraakt werd door de afwezigheid van een Brusselse regering. Dit blijkt ook uit de verzamelde reacties van enkele Mabo-leerlingen. De leerlingen gaven aan dat ze de afwezigheid noch in hun leven noch in dat van hun gezin opmerkten. Wat ze wel allemaal heel duidelijk weten is dat er negatieve gevolgen waren die een impact hadden op de economie.

Waarom lukte het zo lang niet om een regering te vormen?

De coalitie met Groen, Anders, Vooruit, CD&V, MR, PS en Les Engagés met maar liefst 53 zetels leek vanaf het begin de meest logische regering maar men botste op meerdere problemen. De grootste nadelen lagen bij het feit dat de Nederlandstalige kant maar recht heeft op twee ministers en één staatssecretaris, in een regering met vier Nederlandstalige partijen was er dus een zekere creativiteit nodig die zeer moeilijk te combineren viel met de politieke ego’s. Vier Nederlandstalige partijen zijn noodzakelijk aangezien men aan negen zetels moet komen en dit enkel kan met een vierde partij. Een oplossing zou zijn dat de partij met de minste stemmen CD&V zich zou opofferen, maar topman Benjamin Dalle reageerde eerder al op dit feit met: “We gaan niet depanneren.” En alsof het nog niet genoeg was wilde George Louis Bouchez (waarbij men zich veel vragen stelde over zijn plotse interesse in Brussel) niet samenwerken met Groen aangezien hij niets wou horen over het Mobiliteitsplan Good Move. Eerder liet hij ook al weten dat hij de LEZ² wilde uitstellen. Hierdoor verliet Elke Van Den Brandt de onderhandelingen. Een ander probleem was dat Anders (voormalig Open VLD) simpelweg niet zonder de Vlaams Nationalistische partij N-VA in de regering wilde stappen. Hier lijkt vandaag plots dan toch de kar gekeerd te zijn. 

Wat later schoot Groen partijvoorzitter Elke Van Den Brandt in actie en probeerde aan de Nederlandstalige kant een coalitie te vormen met Groen, Anders, N-VA en Vooruit. Hiermee was het probleem dat Anders niet zonder N-VA wilde werken, opgelost. Voor dit voorstel moest Anders echter wel ministersposten opgeven aan de andere partijen. Het leek even echt een kanshebber te zijn omdat iedereen bereid was om opofferingen te doen, maar die woorden waren nog niet koud of PS diende een veto in tegen de aanwezigheid van N-VA en verliet de regering. Daarmee heeft het een onuitgesproken regel van de Brusselse regeringsvorming verbroken. Het vormen van een regering leek hierdoor bijna onmogelijk.

Ook veel andere pogingen tot coalitie zagen reeds het daglicht, maar niets leek schijn te geven op heldere hemel. 

Plots ging het dan toch in een stroomversnelling. Na amper drie dagen in conclaaf kwamen de partijen naar buiten met een nieuwe coalitie. Het zijn dus toch MR, PS, Les Engagés, Groen, Anders, Vooruit en CD&V die samen de Brusselse regering zullen vormen. Verschillende vragen blijven echter nog leven. Wat betekent dit voor Good Move? Zal George Louis Bouchez zijn verkiezingsbelofte kunnen volbrengen en het mobiliteitsplan doen verdwijnen? En wat met N-VA? De Brusselse regering is er dus toch een zonder N-VA. Bart De Wever is er alleszins niet over te spreken. De nood om tweetaligheid in Brussel te bevorderen blijft echter groot. De vraag zal zijn welke partijen in deze nieuwe regering hiervoor in de bres zullen springen. 

Wat dacht de Brusselse leerling?

Gebaseerd op de reacties van leerlingen die we hebben verzameld, concludeerden we dat de meesten niet echt merkten dat er geen regering was. Ze hoorden het op de radio of wanneer hun ouders erover spraken, maar niets leek er voor hen op te wijzen dat zij zelf een impact ervaarden. Al geloofden ze wel dat de situatie ernstig was. Over het algemeen lijkt het vooral een ingewikkeld onderwerp te zijn. Veel leerlingen weten er niet zo veel over, maar zijn toch eerder negatief. Na 600 dagen zonder regering hadden ze weinig vertrouwen dat het nog snel goed zou komen. De hoop is nu gevestigd in de nieuwe coalitie. Gaan zij, na al die dagen van afwachten, in staat zijn om het vertrouwen van de Brusselaars en de Brusselse jongeren terug te winnen? 

Onderzocht en geschreven door: Loïc Geens, Adriana Mertens Godoy, Ilyas Nachit, Alice Steyaert Romainville, Ludwig Brand, Adriaan Van Eeckhoudt Beukeleirs, Sylvia Nelissen en Pauline De Koster

1. Koen Geens is buitengewoon hoogleraar aan de KU Leuven en voormalig vice-eersteminister van België. ↩︎
2. Lage-emissiezone (LEZ) is een afgebakend gebied waarin bepaalde voertuigen niet binnen mogen, of slechts onder bepaalde voorwaarden, omdat ze te vervuilend zijn. ↩︎